Tự lừa dối là khi ta không nhìn thấy vấn đề thật sự của chính mình, và lại tin rằng mình đang “ổn”, đang “có lý”.
Ta nghĩ mình đang chăm chỉ, nhưng người khác thấy ta đang trốn tránh trách nhiệm.
Ta nghĩ mình đang “phản hồi thẳng thắn”, nhưng người khác cảm nhận ta đang bảo thủ và áp đặt.
Trong tổ chức, điều này nguy hiểm hơn cả sai sót kỹ thuật —bởi vì sai sót có thể sửa, còn tự lừa dối thì không ai dám chạm vào.
Tôi từng gặp một anh kỹ thuật viên trong nhà máy, rất nhiệt huyết.
Anh ấy luôn nói:
“Em làm hết sức rồi anh ơi, còn lỗi là do thiết kế, do vật liệu, do người khác.”
Nghe thì có lý.
Nhưng khi kiểm tra quy trình, hóa ra anh ấy quên bước kiểm tra cuối cùng, dẫn đến hàng trăm sản phẩm lỗi. Và khi được góp ý, anh ấy nói một câu kinh điển:
“Thật ra em không nghĩ là nó nghiêm trọng đến vậy.”
Đó chính là tự lừa dối trong công việc –biến “thiếu trách nhiệm” thành “hoàn cảnh khách quan”.
Nhưng Vì sao con người thích tự lừa dối?
Vì nó dễ chịu hơn sự thật.
Thừa nhận mình sai đau lắm, nên ta chọn cách… đổ lỗi hợp lý.
Trong công ty, cơ chế đó tinh vi hơn.
Khi một người tự lừa dối, họ khiến cả nhóm đi sai hướng.
Khi cả nhóm tự lừa dối, họ khiến công ty sống trong ảo tưởng “mọi thứ ổn cả”.
Đến khi khách hàng bỏ đi, ai cũng ngạc nhiên:
“Ủa sao kỳ vậy, tụi mình làm tốt mà?”
Khi tổ chức bị “tự lừa dối tập thể” thì mọi chuyện sẽ thế nào?
Triệu chứng rất rõ:
Ai cũng bận rộn, nhưng chẳng ai thật sự hiệu quả. Ai cũng nói “chúng ta cần cải thiện”, nhưng chẳng ai thay đổi.
Họp thì nhiều, nhưng chủ yếu để “chứng minh rằng mình không sai”.
Khi có vấn đề, mọi người thi nhau… tìm cái cớ “nghe có vẻ hợp lý”.
Đó là cái chết chậm của sự trung thực tổ chức.
Không cần đối thủ đánh bại – công ty tự thua vì ảo tưởng “mình đang tốt”.
Vậy làm sao để Giảm thiểu sự tự lừa dối – nhiệm vụ của lãnh đạo ?
Không ai có thể loại bỏ hoàn toàn sự tự lừa dối,
nhưng một tổ chức thông minh có thể giảm nó xuống mức thấp nhất.
(1) Xây văn hoá phản hồi trung thực.
Cho phép mọi người nói ra điều họ nghĩ, không sợ bị “mất lòng”.
Một phản hồi thật lòng còn quý hơn 10 cuộc họp xuôi chiều.
(2) Lãnh đạo dám nhận lỗi trước.
Khi người đứng đầu thừa nhận sai lầm, cả tổ chức học được cách nhìn sự thật.
Không ai hoàn hảo, nhưng chính trực thì có thể rèn luyện.
(3) Đo kết quả – không đo cảm giác.
Cảm giác “tôi đã cố gắng” không chứng minh được điều gì.
Chỉ có dữ liệu, tiến độ, và chất lượng đầu ra mới nói lên thực tế.
(4) Tập đặt câu hỏi ngược:
“Nếu người khác làm y như mình, mình có thấy họ đang cố gắng thật không?”
Câu hỏi nhỏ, nhưng thường khiến người ta vỡ hộp.
Tóm lại là phải Dám nhìn thẳng vào sự thật
Sự tự lừa dối không phải là tội lỗi – nó là bản năng phòng vệ của con người.
Nhưng nếu để nó dẫn đường, ta sẽ mãi mắc kẹt trong chiếc hộp của chính mình.
Một tổ chức mạnh không phải là nơi không có sai lầm, mà là nơi mọi người đủ can đảm để nói: “Có khi lỗi là ở mình.”
Bởi vì chỉ khi ta dám soi lại bản thân, ta mới thật sự trưởng thành – và công ty mới thật sự lớn lên.
nghiaken.business.blog 