Nếu ai từng học tiếng Nhật thì chắc chắn đã nghe qua 2 từ senpai và kohai rồi.
Ở Nhật, nếu bạn gọi nhầm một kohai (người đi sau) là senpai (người đi trước)… thì chắc không sao. Nhưng nếu bạn gọi một senpai là kohai, thì có thể bạn phải xin lỗi… 3 lần, cúi đầu 30 độ và… suy ngẫm 3 ngày 3 đêm.
Nghe có vẻ căng, nhưng văn hóa senpai – kohai không đơn giản chỉ là cấp trên – cấp dưới. Nó là xương sống trong cách người Nhật đối xử với nhau – từ trường học, công sở, đến các buổi nhậu “thân mật nhưng hơi mệt”.
“Senpai – Kohai” là gì?
Senpai (先輩): người đi trước. Có thể là đàn anh, đàn chị trong trường, công ty, hoặc người có kinh nghiệm hơn.
Kohai (後輩): người đi sau. Nhỏ tuổi hơn, vào sau, hoặc ít kinh nghiệm hơn.
Quan hệ này không phải “một chiều” áp đặt, mà là một chu trình trao đổi: kinh nghiệm ↔ kính trọng.
Cái gì cũng có 2 mặt của nó và văn hoá này senpai-kohai cũng vậy
1. Trong công việc:
Tạo nên hệ thống học hỏi theo chiều dọc: người mới có người chỉ, không bị “quăng giữa rừng”. Củng cố tinh thần tôn trọng người đi trước, tạo sự gắn kết nhóm.
Nhưng bên cạnh đó cũng có thể dẫn đến quan hệ trên – dưới cứng nhắc, làm người mới ngại phát biểu ý kiến. Một số senpai tự phong có thể “vua một cõi”, còn kohai thì… “cúi gập người nhưng lòng cứng như thép”.
Một người bạn tôi từng nói:
“Làm việc ở Nhật không khó, cái khó là nhớ được hết tên senpai và thứ bậc rót bia.”
2. Trong học đường:
Từ câu lạc bộ bóng chày đến CLB trà đạo, senpai là người “hướng dẫn – nắn chỉnh – đôi khi quát nhẹ”. Kohai thì học cách chịu đựng và thích nghi (và từ từ trở thành… senpai).
Kết quả là người Nhật học được từ nhỏ cách sống trong một hệ thống tôn ti trật tự, và cách quan sát cảm xúc người khác để hành xử phù hợp.
3. Trong xã hội – mối quan hệ con người:
Người Nhật rất chú ý đến tuổi tác và năm vào làm để xác định ai là senpai. Một người 25 tuổi vào công ty trước vẫn được xem là senpai của người 30 tuổi vào sau.
Đó là lý do vì sao khi nói chuyện, họ luôn hỏi: “Anh sinh năm bao nhiêu?”, không phải vì tò mò… mà để tránh lỡ gọi sai thứ bậc – kẻo… “vạ miệng xã giao”.
Vậy ta học được gì?
Là senpai, đừng chỉ “dạy dỗ” – hãy dẫn dắt bằng gương sáng. Là kohai, đừng chỉ “nghe lời” – hãy học hỏi có chọn lọc. Là người nước ngoài làm việc với người Nhật, hãy học cách nhận ra mối quan hệ này để ứng xử tinh tế hơn.
Và quan trọng nhất:
Tôn trọng không nằm ở thứ bậc – mà ở cách ta đối xử với nhau.
Tóm lại thì văn hóa senpai – kohai là một phần không thể thiếu trong xã hội Nhật. Nếu hiểu đúng, nó là cầu nối của truyền thống và tiến bộ. Nhưng nếu hiểu sai, nó có thể biến thành rào cản vô hình.
Vì vậy, hãy vừa là một senpai có tâm – vừa là một kohai có tầm.
Cuối cùng, dù bạn là ai trong hệ này – cũng hãy giữ lòng tôn trọng, nhưng đừng đánh mất chính mình.
nghiaken.business.blog 