Nếu sống ở Nhật đủ lâu, bạn sẽ nhận ra rằng:
“Xin lỗi” và “Cảm ơn” không chỉ là phép lịch sự.
Chúng là một phần trong hệ điều hành văn hóa – vận hành xã hội Nhật theo cách âm thầm, nhưng bền bỉ.
Người Nhật có thể nói “xin lỗi” (すみません, 申し訳ありません) dù họ không sai, và nói “cảm ơn” (ありがとうございます) dù việc đó rất nhỏ. Với họ, đó không phải là chuyện hình thức, mà là cách duy trì sự hài hòa và thể hiện lòng tôn trọng người khác.
Một lời xin lỗi – không phải lúc nào cũng vì có lỗi
Tôi còn nhớ lần đầu tiên đi làm ở Nhật, tôi lỡ trễ 3 phút vì chuyến tàu dừng đột xuất. Tôi vừa bước vào công ty, cúi đầu nói:
“すみません、遅れました (Xin lỗi, tôi đã đến muộn).”
Điều tôi không ngờ là người quản lý lại cúi đầu còn sâu hơn tôi và đáp:
“こちらこそ、申し訳ないです。急がせてしまいましたね (Chúng tôi mới phải xin lỗi vì đã khiến cậu phải vội vàng như vậy).”
Tôi đứng đơ ra mất vài giây. Một người sếp… xin lỗi cấp dưới vì họ đến muộn?
Nhưng đó là Nhật Bản. Họ không quan tâm đến ai đúng, mà quan tâm đến việc duy trì sự tôn trọng và không làm tổn thương nhau. Đôi khi, một lời xin lỗi không vì nhận lỗi, mà vì muốn đặt cái tôi xuống – để đặt mối quan hệ lên.
Một lời cảm ơn – cho cả điều không bắt buộc
Ở Nhật, bạn giúp ai đó mở cửa, họ cúi đầu cảm ơn.
Bạn đưa họ một chiếc khăn giấy, họ nói “cảm ơn” như thể bạn vừa tặng họ cả buổi chiều mùa xuân.
Ngay cả trong công việc – điều vốn thuộc trách nhiệm – họ vẫn nói cảm ơn. Không phải vì bắt buộc, mà vì họ tin rằng mỗi hành động đều mang theo công sức và lòng tốt, và lòng tốt thì không nên bị coi là hiển nhiên.
Tôi từng được một bác tài xế xe bus nói “cảm ơn vì đã chờ tôi mở cửa mới bước lên.” Tôi hơi ngượng, nhưng cũng thấy ấm áp lạ thường.
So với người Việt – lời nói hay lòng mình?
Ở Việt Nam, chúng ta cũng có văn hóa biết ơn và xin lỗi, nhưng cách thể hiện đôi khi khác biệt.
Nhiều người ngại nói “xin lỗi” vì sợ bị hiểu là… nhận lỗi, là “xuống nước”. Thay vào đó, ta chọn cách lảng tránh, hoặc nói những câu nước đôi như:
“Ờ, thôi, cũng có chút hiểu lầm đó mà…”
“Thì ai cũng có cái sai mà, nhỉ?”
Còn “cảm ơn” thì nhiều khi… ngại nói. Với bạn bè, người thân – ta hay nghĩ: “Tình nghĩa rồi, nói chi câu đó cho khách sáo!”
Vì vậy, tình cảm thật nhiều, nhưng người nhận lại không chắc có cảm nhận được.
Trong khi đó, người Nhật không ngại lặp lại “cảm ơn” và “xin lỗi” hàng chục lần mỗi ngày. Với họ, thể hiện ra bằng lời nói rõ ràng – là cách tôn trọng đối phương một cách cụ thể và văn minh. Không đoán ý, không úp mở.
“Xin lỗi” và “Cảm ơn” – không phải để nói cho xong, mà để giữ lòng người
Tôi từng chứng kiến một bà cụ trên tàu điện để chiếc ô ướt chạm vào tay áo người ngồi bên. Bà lập tức cúi đầu và nói:
“本当に申し訳ございません (Tôi thật sự xin lỗi).”
Người đàn ông kia mỉm cười và đáp:
“いえいえ、ありがとうございます (Không sao đâu, cảm ơn bà nhé).”
Nghe thì lạ. Ướt áo mà lại “cảm ơn”?
Nhưng thật ra, đó là cảm ơn cho sự chân thành, cho việc bà cụ không bào chữa, mà thành thật nhận lỗi.
Ở Nhật, một lời “cảm ơn” không phải là vì nhận được lợi ích – mà vì nhận được thái độ đúng mực.
Điều nhỏ, nhưng tạo nên xã hội lớn
Bạn có thể nghĩ “xin lỗi” và “cảm ơn” chỉ là hai từ… nhưng chúng là gốc rễ của tín nhiệm, tử tế và sự thấu hiểu.
Một xã hội càng văn minh, người ta càng dễ nói lời xin lỗi và cảm ơn – không vì bắt buộc, mà vì tôn trọng nhau.
Ngẫm lại…
Chúng ta – ở bất kỳ nền văn hóa nào – đều có thể học được điều này:
Hãy xin lỗi khi mình làm người khác khó chịu, dù vô tình.
Hãy cảm ơn khi ai đó dành cho mình một chút quan tâm, dù nhỏ bé.
Vì lòng biết ơn và sự khiêm nhường không làm bạn “nhỏ đi”. Nó chỉ làm trái tim bạn rộng ra.
Nếu bạn thấy bài viết này có thể giúp ai đó sống nhẹ nhàng hơn – hãy chia sẻ. Biết đâu, một lời cảm ơn hôm nay… có thể làm ai đó mỉm cười cả ngày mai.
nghiaken.business.blog 