Trong suốt thời gian làm việc ở Nhật, tôi có cơ hội được làm việc với rất nhiều kỹ sư – cả người Nhật lẫn người Việt. Và tôi nhận ra: cùng là “kỹ sư sản xuất”, nhưng hai bên chơi hai trò khác nhau. Không ai tốt hơn ai, nhưng cách tiếp cận, tư duy, và hành xử thì… trời ơi, khác một trời một vực.
1. Kỹ sư Nhật: Tư duy hệ thống – Làm chậm mà chắc
Người Nhật có một đặc điểm rất rõ: thích làm cái gì phải có lý do, có quy trình, có bản vẽ, có tài liệu, có xác nhận.
Bạn nói: “Sửa cái bệ này lệch 2mm thôi mà”
Kỹ sư Nhật sẽ nói:
“Chúng ta cần kiểm tra nguyên nhân gốc rễ. Có thể 2mm đó là triệu chứng chứ không phải vấn đề.”
Lúc đầu tôi nghe thấy phát mệt. Nhưng sau 3 tháng, tôi thấy họ đúng. Kỹ sư Nhật không sửa “cái hiện tại bị hỏng” – họ sửa cả hệ thống để lần sau không hỏng nữa.
Còn kỹ sư Việt, trong nhiều trường hợp, có xu hướng phản xạ nhanh hơn:
2. Kỹ sư Việt: Linh hoạt, ứng biến thần tốc – nhưng hay “quên ghi chép”
Được cái dân mình nhanh. Rất nhanh.
Bạn nói: “Máy đứng rồi, giờ sao?”
Kỹ sư Việt: “Để em chọc cho nó chạy lại cái đã.”
Chọc xong, chạy thật. Vỗ tay!
… nhưng ba ngày sau máy lại đứng, và không ai nhớ hôm đó đã chọc cái gì.
Tôi từng chứng kiến một kỹ sư Việt sửa máy hỏng bằng… băng keo, tạm thời qua ca. Và khi được hỏi có báo cáo không, ảnh nói:
“Dạ thôi anh, cái này nhỏ xíu, mai em sửa lại đàng hoàng.”
Tư duy “linh hoạt” giúp kỹ sư Việt rất giỏi trong môi trường thiếu thiết bị, thiếu tài liệu, thiếu người, thiếu giờ ngủ – nhưng đổi lại là thiếu hệ thống, thiếu chuẩn hoá, và thiếu khả năng mở rộng khi quy mô tăng.
3. Kỹ sư Nhật: Lập kế hoạch chi tiết như chuẩn bị đám cưới
Họ không “làm trước rồi tính sau”. Họ lập kế hoạch từng bước như thể ngày mai cưới con gái sếp.
Giai đoạn chuẩn bị: kiểm tra thiết bị, lên layout, họp an toàn, họp chất lượng Giai đoạn triển khai: đúng giờ, đúng người, đúng công cụ Giai đoạn sau khi làm xong: họp tổng kết, rút kinh nghiệm, lưu hồ sơ Giai đoạn cuối cùng: nếu có lỗi… xin lỗi, báo cáo, và tự kiểm điểm
Trong khi đó, kỹ sư Việt (không phải tất cả nhé!) thường:
“Thôi anh ơi, cứ làm đại đi, cái gì sai mình sửa sau.”
Hoặc phiên bản khác:
“Cái này mấy năm rồi vẫn chạy được mà anh.”
Câu này ai từng làm nhà máy ở Việt Nam nghe hoài luôn!
4. Tính kỷ luật – Kỹ sư Nhật đúng giờ như đồng hồ, kỹ sư Việt… đồng hồ sống
Sếp Nhật tôi từng nói:
“Nếu ông kỹ sư không đúng giờ, làm sao máy móc đúng thời gian chạy?”
Ở Nhật, cuộc họp 9:00 có nghĩa là 8:50 ngồi đủ và mở slide xong.
Ở Việt Nam, 9:00 là lúc… bắt đầu rủ nhau đi họp.
Kỹ sư Việt thì rất “chịu khó” – tăng ca, thức đêm, chịu đựng cực giỏi. Nhưng thói quen đúng giờ và tuân thủ kỷ luật thì còn phải tập thêm.
5. Sự khác biệt lớn nhất: Văn hoá “đổ lỗi” vs. “chia sẻ trách nhiệm”
Tôi từng thấy một kỹ sư Việt bị máy lỗi, lập tức có người hỏi:
“Thằng nào set thông số vậy?”
(Chưa cần biết nguyên nhân.)
Còn kỹ sư Nhật, khi có lỗi xảy ra, sẽ mời cả nhóm ngồi lại:
“Lỗi này xảy ra do đâu trong hệ thống? Quy trình nào chưa phù hợp?”
Không đổ lỗi cá nhân, mà truy nguyên nhân đến tận cùng, vì họ tin rằng: con người là sản phẩm của hệ thống.
Vậy thì ai hơn ai?
Không ai hơn ai. Mỗi người có lợi thế riêng:
Kỹ sư Nhật: mạnh về kỷ luật, hệ thống, sự bền vững dài hạn Kỹ sư Việt: mạnh về tốc độ, ứng biến, xử lý tình huống khó khăn
Điều quan trọng là: khi kỹ sư Việt học được sự hệ thống của Nhật, còn kỹ sư Nhật học được sự nhanh nhạy và sáng tạo từ Việt Nam – thì chúng ta có một đội hình siêu cấp vô địch.
Muốn nâng tầm kỹ sư Việt, đừng chỉ kêu gọi “chăm chỉ hơn”, mà hãy tập “nghĩ hệ thống hơn”
Nếu bạn là kỹ sư, đừng chỉ biết sửa máy – hãy học cách ngăn máy hỏng từ trước.
Nếu bạn là quản lý, đừng chỉ hô hào “làm nhanh” – hãy tạo điều kiện để anh em “làm đúng”.
Và nếu bạn từng làm việc ở cả Nhật và Việt Nam như tôi, chắc bạn cũng sẽ thấy:
Tương lai không nằm ở chọn bên nào, mà nằm ở chỗ biết học điều hay từ cả hai.
nghiaken.business.blog 